Puistjes: welke soorten zijn er en waar komen ze vandaan?

Een puistje is een verstopte porie die ontstoken is geraakt. Het begint altijd met talg (het huidvet dat je huid zelf aanmaakt) dat samen met dode huidcellen de porie dichtzet. Blijft het daarbij, dan heet het een mee-eter. Raakt de porie ontstoken, dan wordt het een rood bultje of een puistje met een wit kopje. Heb je er veel tegelijk, steeds opnieuw, dan spreken we van acne.

In dit artikel lees je welke soorten puistjes er zijn en waar ze vandaan komen. Je leest wat chocolade, zuivel en stress er echt mee te maken hebben. En wanneer je beter naar de huisarts gaat.

Wat is een puistje precies?

Overal op je huid zitten haarzakjes, ook waar je geen haar ziet. Aan elk haarzakje zit een talgklier. Die maakt talg aan en dat is nuttig: talg houdt je huid soepel en beschermt tegen uitdrogen. De talg stroomt via het haarzakje naar buiten, door het gaatje dat je een porie noemt.

Soms gaat dat mis. De talgklier maakt te veel talg aan en de dode huidcellen aan de rand van de porie laten niet goed los. Talg en huidcellen klonteren samen tot een propje dat de porie afsluit. Dat propje is een mee-eter.

Achter de verstopping stapelt de talg zich verder op. In die opgehoopte talg voelen huidbacteriën zich thuis en groeien ze hard. Je afweer reageert daarop en de porie raakt ontstoken. Dat zie je als een rood bultje of een puistje met een wit kopje.

Een puistje is dus geen vuil en geen infectie van buitenaf. Het is een porie die van binnenuit verstopt raakte. Daarom helpt harder wassen niet, en daarom komen puistjes vooral waar de meeste talgklieren zitten: op je gezicht, je rug, je schouders en je borst.

Puistje, mee-eter of acne: wat is het verschil?

De woorden lopen in gesprekken door elkaar, maar ze betekenen niet hetzelfde. Een mee-eter is een verstopte porie zonder ontsteking: zwart als hij open ligt, wit als hij onder de huid zit. Een puistje is een verstopte porie mét ontsteking: rood, soms pijnlijk, soms met pus. Hoe je mee-eters herkent en wat je ertegen doet, lees je in ons artikel over mee-eters.

Acne is de naam voor de huidaandoening waarbij je steeds opnieuw mee-eters en puistjes krijgt. Af en toe een puistje voor je menstruatie is dus geen acne. Wel acne: veel bultjes tegelijk, op dezelfde plekken, maandenlang. Bijna iedereen krijgt er in de puberteit mee te maken. Bij de meeste mensen is het rond hun 25e voorbij, maar het kan ook later beginnen of blijven.

Artsen delen acne in drie stappen in. Die indeling bepaalt wat je er zelf aan kunt doen.

Skincare helpt goed bij milde onzuiverheden en is een fijne basis bij matige acne. Bij ernstige acne is het niet genoeg. Ga dan naar je huisarts of een huidtherapeut, en liever vroeg dan laat. Hoe eerder je gaat, hoe kleiner de kans op littekens.

Welke soorten puistjes zijn er?

Alle soorten onzuiverheden beginnen als dezelfde verstopte porie. Het verschil zit in hoe diep ze zitten en of ze ontstoken zijn. Kijk eens goed in de spiegel: welke herken je?

De eerste twee zijn niet ontstoken. De laatste drie wel, en daarvan is de knobbel de enige die littekens achterlaat als je hem met rust laat. Onderhuidse puistjes die weken blijven zitten en pijn doen, zijn dus geen geval voor een spotgel. Daar wil je iemand naar laten kijken.

Waar komen puistjes vandaan?

De basis is bij iedereen hetzelfde: te veel talg, huidcellen die niet loslaten en bacteriën die daarvan profiteren. De vraag is wat die talgklier zo hard laat werken. Dat zijn meestal een of meer van deze dingen.

• Hormonen. Mannelijke hormonen zetten de talgklieren aan. Ook vrouwen maken die aan. Daarom beginnen puistjes in de puberteit en spelen ze op rond je menstruatie, in de zwangerschap en als je stopt met de pil. Zitten je puistjes vooral op kin en kaaklijn, lees dan waarom je puistjes krijgt na het stoppen met de pil.
• Aanleg. Hoe gevoelig je talgklieren zijn voor hormonen, is grotendeels erfelijk. Hadden je ouders acne, dan is jouw kans groter. Een vette huid maakt van zichzelf meer talg; hoe je die in balans houdt, lees je in ons stuk over de vette huid.
• Verkeerde producten. Zware crèmes, kokosolie, minerale olie en dikke foundation kunnen poriën verstoppen. Dat heet comedogeen, dus poriën verstoppend. Ook een nieuw product met zuren of vitamine A kan tijdelijk voor extra puistjes zorgen. Dat heet een opschoonreactie (in het Engels purging) en gaat vanzelf over. Het verschil met een echte reactie op een product lees je in ons artikel over opschoonreacties en gewone puistjes.
• Te hard reinigen. Een scrub met korrels, een reiniger die "piept" of vijf producten tegelijk. De huid raakt gestript, maakt uit protest extra talg aan en is gevoeliger voor irritatie. Ook een droge huid kan daardoor puistjes krijgen.
• Wrijving en druk. Een pet, helm, sjaal, je telefoon tegen je wang of een kussensloop die te lang meegaat. Puistjes op één plek zijn vaak hier op terug te voeren.
• Roken, slaapgebrek en medicijnen. Roken maakt de huid droger en gevoeliger. Te weinig slaap houdt je stresshormoon hoog. Sommige medicijnen kunnen puistjes uitlokken; kijk bij twijfel in de bijsluiter.

Waar puistjes níet van komen. Van een vieze huid: een puistje ontstaat van binnenuit, niet door vuil van buiten. Van een vitaminetekort: extra vitamines slikken helpt niet. En ze zijn niet besmettelijk; je kunt ze niet doorgeven via een handdoek of een kus.

Krijg je puistjes van chocolade en ander eten?

Dit is de vraag die het vaakst wordt gesteld, en het eerlijke antwoord is: van chocolade zelf is het nooit aangetoond. In de jaren zestig lieten onderzoekers mensen met milde acne wekenlang dagelijks een reep eten met tien keer zoveel cacao als normaal. De controlegroep kreeg een reep zonder cacao. Er was geen verschil in het aantal puistjes.

Dat onderzoek was klein en kort, dus het bewijs is niet waterdicht. Maar een reep chocolade is geen bewezen oorzaak van een puistje.

Wat de meeste onderzoekers wél zien, gaat over twee andere dingen.

• Suikerpieken. Eten dat je bloedsuiker snel laat stijgen (wit brood, frisdrank, snoep, friet) zet je lichaam aan tot meer van het hormoon insuline. Dat hormoon stuurt indirect je talgklieren aan. Bij mensen die gevoelig zijn voor puistjes lijkt een dieet met minder snelle suikers na een paar maanden te helpen. Bij anderen maakt het weinig uit.
• Zuivel. Vooral magere melk wordt in meerdere onderzoeken in verband gebracht met meer puistjes. Waarschijnlijk door de groeistoffen die van nature in melk zitten. Kaas en yoghurt laten dat verband minder zien. Eiwitshakes op basis van melkeiwit vallen hier ook onder; sommige sporters merken dat hun huid daarvan opspeelt.

Het verband verschilt sterk per persoon. Wil je weten of eten bij jou een rol speelt, verander dan één ding tegelijk. Laat bijvoorbeeld zes tot acht weken de melk staan en maak elke week een foto van je huid. Zie je verschil, dan weet je genoeg. Zie je niets, dan hoef je jezelf niets te ontzeggen.

En chocolade? Melkchocolade bevat suiker én melk, pure chocolade veel minder. Dat verklaart waarom de een er wel iets van merkt en de ander niet.

Puistjes door stress: hoe zit dat?

Stress op zich veroorzaakt geen acne. Maar stress kan een huid die er gevoelig voor is wel een zetje geven. Dat werkt zo. Bij spanning maakt je lichaam cortisol aan, het stresshormoon dat je klaarmaakt om snel te handelen. Dat is nuttig voor een dag.

Blijft het weken hoog, door een drukke periode, slecht slapen of zorgen, dan gebeuren er twee dingen in je huid.

Ten eerste zetten stresshormonen je talgklieren aan. Meer talg betekent sneller verstopte poriën. Ten tweede herstelt je huid trager. Een puistje dat er al zit, blijft langer en wordt eerder rood. Daarom komt de golf puistjes vaak pas ná een drukke week, niet tijdens.

Wat je eraan doet, is nuchter: slaap, bewegen en je routine rustig houden. Een gestreste huid is een geïrriteerde huid. Dat is niet het moment om een nieuw zuur te proberen of extra hard te reinigen.

Welke skincare helpt bij puistjes?

Skincare lost hormonen en aanleg niet op. Wat het wél doet: poriën open houden, overtollig talg afvoeren en de huid rustig houden. Daar heb je vier stappen voor nodig, en niet meer. Alles wat wij daarvoor hebben, vind je in onze collectie voor acne en onzuiverheden.

• Vooral mee-eters en glans? Begin met een reiniger met salicylzuur (BHA). Dat zuur lost op in vet en komt zo in de porie, waar de verstopping zit. De Image Skincare CLEAR CELL Clarifying Salicylic Gel Cleanser is een licht schuimende gel die de huid glansvrij maakt zonder uit te drogen. Ochtend en avond, op een nat gezicht. Hij hoort bij de CLEAR CELL-lijn van Image Skincare. Meer reinigers vergelijken we in de beste cleansers voor een onzuivere huid.
• Rode bultjes en puistjes met een kopje? Stip ze plaatselijk aan met de DermaQuest BHA Spot Treatment met 2% salicylzuur. Een klein beetje, alleen op de puist, niet afspoelen. Voeg voor de hele huid een serum met niacinamide (vitamine B3) toe. Medik8 Niacinamide Peptides bevat 10% niacinamide, vermindert zichtbaar onzuiverheden, verkleint poriën en kalmeert roodheid.
• Puistjes op rug, schouders of borst? Daar kom je met een gezichtsreiniger lastig bij. De CLEAR CELL Clarifying Salicylic Pads met salicylzuur en glycolzuur strijk je na het douchen over de plekken.
• Overdag altijd SPF. Zon maakt de rode vlekjes na een puistje donkerder en zuren maken je huid gevoeliger voor zon. Een lichte, matterende dagcrème met SPF 30 verstopt niets en is de laatste stap van je ochtend.

Weet je niet welke soort puistjes je hebt of wat bij jouw huid past? Doe de SkinQuiz, dan stellen we een routine samen voor jouw huidtype en je onzuiverheden, of stel je vraag in de chat.

Advies van onze huidtherapeut

Veelgestelde vragen over puistjes

Waarom krijg ik steeds puistjes op mijn kin?

De kin en kaaklijn zijn de plekken waar hormonen het meest te zeggen hebben. Puistjes die daar in golven terugkomen, vaak de week voor je menstruatie, zijn meestal hormonaal. Een tweede oorzaak is wrijving: je hand onder je kin, je telefoon tegen je wang. Een derde is een sjaal of kraag die schuurt.

Mag ik een puistje uitknijpen?

Liever niet. Bij knijpen druk je de inhoud niet alleen naar buiten, maar ook dieper de huid in. De ontsteking wordt groter en je houdt er eerder een donker vlekje of een putje aan over. Heeft een puistje een wit kopje dat vanzelf opengaat, dep het dan schoon en laat het verder met rust. Een spotgel met salicylzuur helpt zo'n puistje sneller tot rust te komen.

Wat is een onderhuidse puist en gaat die vanzelf weg?

Een onderhuidse puist is een knobbel: een ontsteking die dieper in de huid zit en geen kopje krijgt. Hij is hard, pijnlijk en blijft vaak weken zitten. Peuteren maakt het erger, omdat er niets naar buiten kan. Een enkele knobbel gaat langzaam vanzelf weg. Krijg je ze vaker, ga dan naar de huisarts, want dit is het soort puist dat littekens geeft.

Wanneer moet ik met puistjes naar de huisarts?

Als je diepe, pijnlijke knobbels hebt, als er littekens of putjes achterblijven, of als een goede routine na drie maanden niets heeft veranderd. Ook als de puistjes je somber maken of je ze verbergt, is dat een goede reden. Een huisarts of huidtherapeut heeft middelen die in skincare niet zitten.